Notes

Steeds vaker valt het me op hoe belangrijk het gebruik van (visuele) metaforen is in het ontwerpen en ontwikkelen van diensten en producten.
Voorwerpen als boeken worden klakkeloos omgezet in een mooie grafische gelijkenis die qua interactie heel veel lijkt op de ervaring die je zou hebben met het fysieke object. Daarbij doel ik voornamelijk op recente voorbeelden zoals de iBooks applicatie voor op de iPad, of de iPod applicatie voor de iPhone.

Het eerste voorbeeld maakt het voor de gebruiker mogelijk om te denken dat hij een echte bladzijde uit een echt boek omslaat. Het tweede voorbeeld gebruikt cover art van cd’s om een cd collectie weer te geven, met op de achterkant van diezelfde cover art de lijst met album tracks. Sounds familiar? Inderdaad, het zijn bijna kopieën uit “de echte wereld”.

Helemaal goed zou je zeggen. Er is enkel een maar, een maar die misschien pas na jaren op treed wanneer het product alweer verouderd is. Op het moment dat een nieuwe generatie gebruikers zich niet kan identificeren met de gebruikte metafoor, is deze metafoor dan nog wel krachtig genoeg?
Een voorbeeld is de volgende pictogram die ik tegen kwam in de stilte coupé tussen Utrecht Centraal en Amsterdam Centraal. Er werd mij gevraagd, of liever gezegd vertelt dat ik niet moest gaan bellen in die coupé, want daar was hij niet voor bedoeld.

Het punt dat ik wil maken bij deze foto is het gebrek aan gelijkenis. Lijkt deze “mobiele telefoon” nog wel op de mobieltjes die mensen, en dan voornamelijk kinderen, gebruiken in het dagelijks leven? Nee! Heeft het dan nog wel nut om deze sticker op de muur te laten zitten, als hij niet langer goed zijn werk kan doen. Vergelijk het met een diep grijze oude man in de 60, die niet langer bij een bouw bedrijf kan werken omdat hij niet in staat is om bouwwerkzaamheden te verrichten.

Ik weet zeker dat er over een aantal jaren, misschien een stuk of 5, kinderen op deze aarde worden gezet die helemaal niks met papieren boeken te maken krijgen.

Naast de identificatie gaat er veel meer schuil achter het pakken van echte objecten en deze te verplaatsen naar de digitale wereld. Kijk bijvoorbeeld naar geld. Ja, gewoon dat vieze stinkende geld waar misschien wel iemand coke door heeft gesnoven. Dat geld is van onschatbare waarde voor de ontwikkeling van het inschattings- en rekenvermogen van kinderen.
Voor degene die er nog niet mee bekend zijn een klein voorbeeldje, geef een klein kind vijf keer €0,05 en hij denkt dat het meer waard is dan dat een muntstuk met een monetaire waarde van €1. Deze leuke irrationele gedragingen van de mens verdwijnen doordat alle voorwerpen waaraan deze metaforen en gedragingen aangekoppeld zijn worden vertaald naar een digitaal broertje of zusje.

Nu wil ik mezelf graag betrappen op iets wat ik normaal gesproken belachelijk conservatief zou noemen. Ik weet alleen niet of dit nou goed of fout is..
Ik zou, als ik dat wenselijk zou vinden, nog honderden andere voorbeelden kunnen geven van het oubollig worden van bepaalde visuele metaforen, maar ik hoop dat mijn boodschap duidelijk is.

Hoewel het doeltreffend lijkt om voorwerpen te kopieren naar een digitale vorm, of dat nu een op een gebeurd of met een bepaalde aanpassing, het kan zijn dat er veel meer schuil gaat achter de analoge versie van deze metafoor. Ik vind het daarom ook belangrijk dat er door jou als lezer en door mensen die allerlei beslissingen maken voor de toekomst van dit land, goed word gekeken naar de eventuele gevolgen van het gebruik van (visuele) metaforen in digitaal design.